Naslovna  |  Vesti  |  Dogodilo se u januaru

Aktuelna izlozba

foto detaljnije

Izložba Tito u Africi – slike solidarnosti

Rezultat saradnje u okviru projekta Socialism Goes Global Univerziteta u Ekseteru i Muzeja Jugoslavije

Newsletter

facebook twitter you tube
Povećaj veličinu slova Vrati na prvobitnu veličinu slova Samnji veličinu slova štampaj štampaj
 

Pošalji prijatelju
Povećaj veličinu slova Vrati na prvobitnu veličinu slova Samnji veličinu slova štampaj štampaj
 

Pošalji prijatelju

Dogodilo se u januaru

14. 01. 2014.

izdvajamo događaje iz istorije Jugoslavije

15. januar 1893.

U Nišu je rođen Dragiša Cvetković, novinar, političar i u više navrata gradonačelnik Niša. U vladi Milana Stojadinovića bio je ministar socijalne politike. 1936. osnovao je Jugoslovenski radnički savez (JUGORAS). 1939. učestvuje u rušenju vlade Milana Stojadinovića i postaje novi predsednik vlade. U jesen 1939. sklapa dogovor sa Vlatkom Mačekom kojim je stvorena Banovina Hrvatska i tako otpočeta federalizacija Jugoslavije. 25. marta 1941. potpisao je Protokol o pristupanju Jugoslavije Trojnom paktu, ali je njegova vlada dva dana kasnije oborena u Vojnom puču.

 

15. januar 1919.

U celom Kraljevstvu SHS se prešlo na gregorijansko računanje vremena (i u predratnoj Srbiji).

15. januar 1920.

Vlada Kraljevine SHS je donela rešenje o unifikaciji novca na teritoriji cele zemlje na osnovu koga su sve krune sa teritorija bivše Austro-Ugarske imale da budu zamenjene dinarima.

15. januar 1939.

U Zagrebu je doneta rezolucija Hrvatskog narodnog predstavništva sastavljenog od poslanika HSS izabranih na izborima od 11. decembra prethodne godine koja je tražila pravo na samoopredeljenje za hrvatski narod, a upozoravala i na mogućnost samoodbrane u slučaju da hrvatskim zahtevima ne bude udovoljeno.

15. januar 1957.

U okviru CK SKJ obrazovane su Komisija za nacionalne manjine i Komisija za medjunarodne veze. CK Srbije, Hrvatske, Slovenije i Makedonije dobili su nalog da oforme svoje komisije za nacionalne manjine.

15. januar 1962.

Umro je Ivan Meštrović, čuveni jugoslovenski vajar, jedan od najvećih skulptora 20. veka. Najpoznatija dela su mu: Spomenik Neznanom junaku na Avali, Pobednik na Kalemegdanu, Spomenik Njegošu na Lovćenu...

 

15. januar 1980.

Nakon što je Tito primljen u bolnicu u Ljubljani, sastala se vanredna sednica CK SKJ. Otkazana su sva odsustva u JNA i zabranjena putovanja pripadnicima Teritorijalne odbrane.

15-19. januar 1983.

Na pregovorima između banaka poverilaca, MMF-a i delegata jugoslovenske vlade u Švajcarskoj dogovoreno je da se Jugoslaviji odobri novi kredit od 600 miliona dolara. Ukupna vrednost finansijskog aranžmana iznosila je na kraju 1,36 milijardi dolara od kojih je skoro milijardu bilo namenjeno podsticanju izvoza, a ostatak otplati kredita.

16. januar 1927.

Umro je Jovan Cvijić, čuveni geograf, utemeljitelj ove nauke na našim prostorima, profesor i rektor Beogradskog univerziteta.

16. januar 1950.

Narodna skupština Republike Srbije donela je Zakon o zabrani nošenja zara i feredže.

16. januar 1983.

Umro je Vladimir Bakarić, jedan od najistaknutijih funkcionera socijalističke Jugoslavije i KPJ, koji je punih 40 godina bio najmoćniji političar u Socijalističkoj Hrvatskoj, kao predsednik vlade i predsednik Saveza komunista Hrvatske.

16-17. januar 1954.

Na Trećem vanrednom plenumu CK SKJ dolazi do obračuna sa Đilasom, najpoznatijim disidentom Titove epohe. Njegovi tekstovi su osuđeni, on je odbačen kao nosilac antisocijalističkog delovanja. Đilas je razrešen sa svih funkcija u SKJ, a kasnije je i uhapšen i odležao je zatvorsku kaznu u Sremskoj Mitrovici.

17. januar 1947.

Ustavotvorna skupština NR Srbije izglasala i proglasila prvi Ustav NR Srbije.

18. januar 1928.

Rođen Kraljević Tomislav Karađorđević.

 

18. januar 1936.

Svečano je otvoren Muzej kneza Pavla u Novom dvoru koji je zahvaljujući svom osnivaču sadržavao veoma vrednu kolekciju slika. Za upravnika postavljen Milan Kašanin.

18. januar 1961.

Rođen je Veselin Vujović, jedan od najboljih jugoslovenskih rukometaša. Igrao je za Metaloplastiku iz Šapca, Barselonu i Granoljers. Dva puta je bio prvak Evrope sa Metaloplastikom (1985. i 1986.) i jedan put sa Barselonom (1991). Sa reprezentacijom Jugoslavije je osvojio Olimpijsko zlato 1984. u Los Anđelesu i bronzu 1988. u Seulu. Bio je svetski vicešampion 1982. i svetski šampion 1986. godine. Proglašen je za najboljeg sportistu Jugoslavije 1986. godine i bio prvi igrač koga je IHF proglasila za igrača godine.

18. januar 1977.

Džemal Bijedić, predsednik SIV-a, poginuo u avionskoj nesreći kod Kreševa, zapadno od Sarajeva.

18. januar 1987.

U listu Politika objavljena humoreska Vojko i Savle anonimnog autora, u kojoj su na inicijativu partijskog vrha javno oklevetani akademici Pavle Savić i Gojko Nikoliš. Pavle Savić usprotivio se Memorandumu SANU, a Gojko Nikoliš ga je branio u javnosti.

18. januar 1991.

Osnovana je Societe Generale Yugoslav Bank, prva banka sa većinskim stranim kapitalom u SFRJ.

19. januar 1938.

Umro je Branislav Nušić, istaknuti kniževnik, novinar i diplomata. Rođen je 1864. u cincarskoj porodici kao Alkibijad Nuša, svoja dela je objavljivao i pod pseudonimom Ben Akiba. Najpoznatiji je po komedijama: Gospođa ministarka, Ožalošćena porodica, Pokojnik, Sumnjivo lice i Dr, ali iromanima Autobiografija i Hajduci. Bio je srpski konzul u Prištini, upravnik Srpskog narodnog pozorišta u Novom Sadu (1904), upravnik Narodnog pozorišta u Sarajevu i osnivač Narodnog pozorišta u Skoplju.

19. januar 1939.

U posetu Jugoslaviji stigao je grof Ćano i razgovarao sa Stojadinovićem i knezom Pavlom. On je želeo da dobije jugoslovensku saglasnost, kao i aktivno učešće u okupaciji Albanije i podeli njene teritorije. Jugoslovenska strana mu nije dala određen odgovor i razmena mišljenja o toj temi je trebalo da bude nastavljena.

19. januar 1948.

Milovan Đilas je vodio razgovore sa Staljinom o sovjetskoj vojnoj i ekonomskoj pomoći Jugoslaviji i jugoslovensko-albanskim odnosima.

20-22. januar 1990.

U Beogradu je održan 14. vanredni kongres (i poslednji) SKJ. Slovenačka delegacija je predložila konfederalizaciju SKJ prekid političkih suđenja na Kosovu, ali je ostala u izrazitoj manjini. Predlog srpske delegacije je bio da se Jugoslavija preuredi kao zemlja sa punim pravnim i državnim subjektivitetom putem donošenja novog ustava i on je dobio veliku većinu glasova. Slovenci su odbili da prihvate majorizaciju na bazi demokratskog centralizma i napustili su kongres. Njihovim stopama krenula je i hrvatska delegacija nakon čega je kongres prekinuo rad. Kongres je tako označio faktički raspad SKJ.

21. januar 1881.

Rođen je Ivan Ribar, istaknuti jugoslovenski političar, koji je bio predsednik Privremenog narodnog predsedništva Kraljevine SHS i predsednik Ustavotvorne skupštine sve do 1922. godine kao poslanik Demokratske stranke. Na Prvom zasedanju AVNOJ-a u Bihaću 26-27. novembra 1942. izabran je za predsednika ovog tela i to ostao sve do 1945. U ratu je izgubio oba sina, Juricu i Ivu Lolu. Od 1945. do 1953. bio je predsednik Predsedništva Narodne skupštine FNRJ, odnosno predsednik države.

 

21-23. januar 1942.

U tzv. raciji koju su mađarske okupacione trupe sprovele u Novom Sadu ubijeno je oko 1 300 civila srpske i jevrejske nacionalnosti. Izvestan broj ljudi je bačen da se udavi ispod leda koji se uhvatio na Dunavu.

21. januar 1970.

Održana je sednica Izvršnog biroa CK SKJ na kojoj je naglašena spremnost rukovodstva Srbije da se obračuna sa velikosrpskim nacionalizmom koji se, kako je tvrdjeno, ispoljava u dva oblika – unitarističkom koji je nametao srpsku hegemoniju celoj Jugoslaviji i separatističkom koji se zalagao za Veliku Srbiju.

21. januar 1987.

Predsedništvo CK SKJ je predložilo republikama za usvajanje oko 120 amandmana na Ustav iz 1974. godine, delom i zbog pritiska MMF-a, koji su za cilj imali stvaranje funkcionalne federacije. Amandmani su predstavljali srednju liniju izmedju gledišta reformista i tvrdokornih branilaca postojećeg stanja, a ponajviše su se odnosili na integraciju pravnog sistema, železnice i telekomunikacija. Takođe su predviđali veću jurisdikciju Srbije u svojim pokrajinama.

21-22. januar 1991.

U Sarajevu je Alija Izetbegović vodio razgovore o budućnosti Jugoslavije prvo sa Tuđmanom, a potom sa Miloševićem.

22. januar 1923.

Jelena Poljakova postavila prvu celovečernju baletsku predstavu u Narodnom pozorištu, Ščelkunščik P.I. Čajkovskog.

22. januar 1952.

Politbiro CK KPJ raspravljao o odnosima sa verskim zajednicama i zahtevao od republičkih CK da se suprotstave propagandi klera.

23. januar 1927.

Konačan raskid koalicionih odnosa Narodne radikalne stranke i HSS-a.

22. januar 1933.

Rođen je Siniša Pavić, scenarista, autor više popularnih TV serija. Poznat je po scenarijima napisanim za serije: Pozorište u kući, Otpisani, Vruć vetar, Bolji život i filmove: Višnja na Tašmajdanu, Tesna koža...

23. januar 1941.

U Beograd je stigao pukovnik Vilijam Donovan, lični izaslanik američkog predsednika Ruzvelta, koji je nastojao da pridobije kneza Pavla i političko i vojno rukovodstvo zemlje da pristupe ostvarivanju ideje britanskog premijera Čerčila o formiranju balkanskog fronta zajedno sa Grčkom i Turskom koji bi se suprotstavio nemačkom prodoru na Balkan.

23. januar 1950.

Opštim zakonom o državnim arhivima osnovan Državni arhiv FNRJ (danas Arhiv Jugoslavije).

23. januar 1971.

Izvršena treća zvanična preregistracija pariteta dinara kod MMF-a i četvrta devalvacija u SFRJ. Utvrđen novi kurs od 15 dinara za 1 dolar,  a paritet dinara smanjen na 0,006 grama zata za dinar.

24. januar 1937.

U Beogradu je potpisan sporazum o večitom prijateljstvu izmedju Jugoslavije i Bugarske što je trebalo da stvori mnogo povoljniju klimu u medjusobnim odnosima.

24. januar 1978.

U otvorenom pismu upućenom jugoslovenskom rukovodstvu deset istaknutih intelektualaca-disidenata, među kojima i sedam profesora izbačenih sa Filozofskog fakulteta u Beogradu, protestovali su protiv diskriminacije onih koji nisu članovi Partije pri zapošljavanju i ispitivanja “moralno-političke podobnosti”.

24. januar 1990.

Na Kosovu su počele masovne demonstracije albanskih studenata koji su zahtevali ukidanje vanrednog stanja i prekid sudskog procesa protiv Azema Vlasija.

25. januar 1905.

U selu Nudolu, blizu Grahova u Crnoj Gori, rođen je Sava Kovačević, čuveni partizanski komandant i narodni heroj Jugoslavije, koji je kao komandant Treće divizije poginuo u bici na Sutjesci 13. juna 1943.

25. januar 1973.

Održana 52. sednica PK SK Vojvodine na kojoj je izvršen obračun sa „anarholiberalima“ predvođenim Mirkom Čanadanovićem.

25. januar 1991.

Na televiziji je prikazan tajno snimljeni film o ilegalnom uvozu oružja u Hrvatsku na kome je prikazan i hrvatski ministar odbrane Martin Špegelj koji je govorio o nasilju pripremanom na hrvatskoj strani.

25. januar 1991.

Makedonska skupština je usvojila Deklaraciju o nezavisnosti i Platformu za pregovore o budućnosti Jugoslavije. Dva dana kasnije Kiro Gligorov je izabran za predsednika SR Makedonije.

26. januar 1919.

Norveška (kao prva država) zvanično priznala Kraljevstvo Srba, Hrvata i Slovenaca.

26. januar 1920.

Narodna banka Srbije je postala Narodna banka Kraljevstva SHS.

26. januar 1950.

Pri glavnoj upravi i upravama republičkih milicija formirana su tzv. politička odeljenja.

26. januar 1950.

Izabran prvi radnički savet u NR Srbiji, u rudniku Resavica.

26-27. januar 1972.

Nad Čehoslovačkom eksplodirao JAT-ov avin DC-9 u kojem je poginulo 27 putnika i članova posade. Pad sa oko 10 000 m jedino je preživela stjuardesa Vesna Vulović.

26-27. januar 1972.

U vozu Beograd-Ljubljana eksplodirala bomba.

27. januar 1910.

U Ljubljani je rođen Edvard Kardelj, istaknuti jugoslovenski političar i funkcioner KPJ. Između ostalog obavljao je funkcije ministra inostranih poslova i predsednika Savezne skupštine. Dugo godina bio je najbliži saradnik Josipa Broza Tita i važio za njegovog političkog naslednika. Umro je 1979. godine.

 

27. januar 1921.

Održan osnivački kongres Jugoslovenske republikanske stranke. U najuže rukovodstvo izabrani: Ljubomir Stojanović, Jaša Prodanović, Jovan Žujović.

27. januar 1924.

Potpisan je tzv. Rimski pakt izmedju Italije i Kraljevine SHS – sporazum o prijateljstvu zajedno sa sporazumom kojim je Rijeka prepuštena Italiji, a obližnje pristanište Baroš potonjoj potpisnici. Beograd se nadao da ce ovim sporazumom, pored rešavanja otvorenih pitanja sa Rimom, odstraniti italijansko mešanje u balkanske prilike, koje je ohrabrivalo revizionizam jugoslovenskih suseda i tako steći mir i sigurnost na svim svojim granicama.

27-28. januar 1944.

Na Svetog Savu održan je najvažniji politički kongres Ravnogorskog pokreta u selu Ba. Doneta je rezolucija u kojoj je istaknuta vernost kralju, ustavnom poretku Kraljevine, demokratskim načelima vladanja i borbi protiv okupatora. Obnovljena Jugoslavija je zamišljena kao ustavna parlamentarna monarhija sa federalnim unutrašnjim uredjenjem. Odbačene su sve teritorijalne promene nastale u ratu, ali I zadržana mogućnost proširivanja granica u korist Jugoslavije. Posebno je osuđena akcija komunista i bratoubilačka borba.

27. januar 1945.

Naredbom vojnog komandanta NOV i POJ ukinuta Vojna uprava na prostoru Banata, Bačke i Baranje. Preuzimanje vlasti trajalo do 15. februara.

27. januar 1950.

Postignut je sporazum o uspostavljanju diplomatskih odnosa između Jugoslavije i Austrije.

27. januar 1962.

Integracijom „RR zavoda“ i „Belinda“ formirana Elektronska industrija Srbije sa središtem u Nišu.

28. januar 1857.

U Kruševcu je rođen Stojan Protić, srpski i jugoslovenski političar, jedan od osnivača Narodne radikalne stranke i više puta ministar, koji je 20. decembra 1918. postao prvi predsednik Vlade Kraljevine SHS.

28. januar 1898.

Rođen je Milan Konjović, jedan od najistaknutijih i najplodnijih jugoslovenskih slikara.

28-30. januar 1949.

U Beogradu je održano Drugo plenarno zasedanje CK KPJ. Usvojena je rezolucija o bržoj kolektivizaciji sela putem ubzanog formiranja seljačkih zadruga i o daljem agitaciono-propagandnom radu Partije na selu. Pogrešno se procenjivalo da će stvaranje zadruga dovesti do porasta poljoprivredne proizvodnje i poboljšanja položaja seljaka. Drugi motiv je bila želja da se kolektivizacijom ućutka kritika IB-a o kulačkoj politici KPJ na selu.

28. januar 1967.

Diplomatska predstavništva SFRJ u Vašingtonu, Otavi, San Francisku, Čikagu i Torontu bili su meta terorističkih napada.

28. januar 1975.

Nakon sedam godina stalnih pritisaka na Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu, Skupština SR Srbije je donela odluku da suspenduje na neograničeno vreme osam profesora i asistenata (Mihajlo Marković, Ljubomir Tadić, Svetozar Stojanović, Zagorka Pešić-Golubović, Miladin Životić, Dragoljub Mićunović, Nebojša Popov i Trivo Inđić). Suspenzija je izazvala proteste u međunarodnoj javnosti.

29. januar 1976.

Predsedništvo Veća Saveza sindikata Jugoslavije je razmatralo pitanje izostajanja radnika sa posla i gubitaka u privredi.

30. januar 1945.

Kralj Petar II je preneo svoja kraljevska prava na namesništvo do momenta kada slobodno izabrana Ustavotvorna skupština ne donese odluku o budućem obliku vladavine.

30. januar 1954.

Pod predsedništvom J.B. Tita održana prva sednica Saveznog izvršnog veća (SIV).

31. januar 1921.

Beogradu dodeljen francuski Orden legije časti, koji je predao general Franše D’Epere. Pored Beograda, u to vreme ovim ordenom bili su nagrađeni samo Pariz i Lijež.

31. januar 1928.

Rođen je istaknuti vajar Dušan Džamonja, najpoznatiji po monumentalnom spomeniku Revolucije u Podgariću i Memorijalu na Mrakovici, posvećenom stradanju na Kozari.

31. januar 1946.

Na sednici oba doma Ustavotvorne skupštine usvojen je i svečano proglašen prvi Ustav FNRJ koji je definisao tu državu kao saveznu zajednicu ravnopravnih jugoslovenskih naroda sa republikanskim oblikom vladavine. Jugoslavija se sastojala od 6 republika – Slovenije, Hrvatske, Bosne i Hercegovine, Srbije, Crne Gore i Makedonije. Srbija je u svom sastavu imala dve autonomne pokrajine, Vojvodinu i Kosovo i Metohiju. Nakon usvajanja Ustava Ustavotvorna skupština je nastavila da radi kao redovna Narodna skupština FNRJ.

31. januar-6. februar 1975.     

U Beogradu je održana Druga interparlamentarna konferencija o evropskoj bezbednosti i saradnji (KEBS).

31. januar 1978.

Počela sa radom Radio Jugoslavija.

kraj januara 1942.

Titove snage su stigle u Foču gde je on ponovo uspostavio neposrednu radio-vezu s Kominternom. Ostao je tu do maja kada su Nemci i Italijani zajedničkom akcijom zauzeli grad.